Ένα βιβλίο για τη Βράβορη !

Πρόκειται για την παρουσίαση ενός ιστορικού πονήματος αρχικής καταγραφής άγνωστων μέχρι τώρα γεγονότων, του βιβλίου για το χωριό που έγραψε ο αναγνωρισμένος, έμπειρος και έγκριτος ερευνητής και ιστοριογράφος Πάνος Τζιόβας. Είναι μια έκδοση του Ιδρύματος “ΘΕΟΔ. Ι. ΒΛΕΤΣΑ”, παρακαταθήκη για τους χωριανούς αλλά και για τις επόμενες γενιές. Το βιβλίο καταγράφει την ιστορική διαδρομή από τα τέλη του 7ου π.Χ. αιώνα μεχρι το 1940. Το εξώφυλλο του βιβλίου...

Κώστας Κρυστάλλης

  Ο Κώστας Κρυστάλλης (1868-1894), ο πιο αγαπημένος ποιητής της χώρας μας, γεννήθηκε στο Συρράκο της Ηπείρου το 1868 και ανήμερα τη Μεγάλη Πέμπτη, 22 Απριλίου του 1894, έκλεινε μια για πάντα το τόσο μαρτυρικό βιβλίο της ζωής του. Και την άλλη μέρα, Μεγάλη Παρασκευή, μαζί με τον πατέρα του και τους αδελφούς του, ο λαός της Άρτας, έπειτα από μια ομιλία του Μόραλη, συνόδεψε το ξόδι του ποιητή ως το κοιμητήρι της μικρής ηπειρωτικής πόλης. Ο Κρυστάλλης πια δεν υπήρχε.

  Τί είναι λοιπόν ο Κώστας Κρυστάλλης ;

  Ο Κωστής Παλαμάς είπε: "Ο Κρυστάλλης είναι ο ποιητής που βρίσκεται και που γίνεται λαός κι όχι ο λαός που βρίσκεται ή που γίνεται ποιητής" .

  Ο Κρυστάλλης είναι ο λιγερόφωνος τραγουδιστής που κίνησε από το Συρράκο της Ηπείρου αρματωμένος τη μικρή σιδερένια φλογέρα του για να τραγουδήση με στίχους ευωδιαστούς από θυμάρι του βουνού, την ξενητιά, τον έρωτα, την πατρίδα, το βουνό, τη ρεματιά, το θάνατο και τη ζωή. Είναι ο ποιητής που έγραψε με το αίμα τούς στίχους του κι ολόκληρη τη ζωή του. Είναι ο ποιητής "πούκλεισε στα στήθια του την Ελλάδα κι έννοιωσε όλα τα τρανά μεγαλεία της".

  Τα έργα του Κρυστάλλη είναι ένα κομμάτι Ελλάδας, ένα κομμάτι με βουνά, βράχους, δέντρα, νερά που κατρακυλούν, κοπάδια που βόσκουν κι ανθρώπους που μιλούν την αιώνια γλώσσα μας με καημό και σοφία, με πλαστηκότητα και χυμό, με αδρότητα και αμεσότητα, με φαντασία και σκέψη αδασκάλευτη, όπως στα χρόνια του Ομήρου, όπως σ' όλα τα χρόνια, όπου ο λαός έχει μείνει μόνος του και συνέχιζε με τα δικά του μέσα την έκφρασι της εθνικής ψυχής. Νάτος ο λαός αυτός που δουλεύει τη γης, που μας δίνει την τροφή, το γάλα, το κρέας, που μας δίνει τον στρατιώτη, που τέλος, μας δίνει τη γλώσσα του, δηλαδή τη γλώσσα μας, στην πιο επική της πραγματικότητα, στην ανεξάντλητη ζωγραφική της επικότητα.

  Ο Κρυστάλλης είναι σημαντικός πρόδρομος του σημερινού μας αγώνα, ένας ακραιφνής κι ηρωικός δημοτικιστής, ο μοναχός ίσως που στην εποχή του σήκωσε την πιο γνήσια κι αμόλευτη σημαία του. Ο Κρυστάλλης στον αγώνα αυτό, που δεν τον πρόλαβε στο φούντωμά του, δεν έφερνε ιδέες, δεν έφερνε συνθήματα. Μα αν δεν πρόλαβε να πάρη μέρος στον ιδεολογικό πόλεμο της γενιάς του, έφερε "πράγματα", κάτι πιο πολύ χρήσιμο από τις ιδέες. Κουβάλησε υλικό από τα βουνά της πατρίδας του, ογκόλιθους κατεργασμένους σε θαυμάσιους δεκαπεντασύλλαβους, μας έδωσε αφετηρίες και τέρματα, έφερε υλικό για να στηθούν τα κατοπινά γλωσσικά και λογοτεχνικά οδοφράγματα του δημοτικισμού, που πίσω απ' αυτά και μ' αυτά δώσανε τη νικηφόρα μάχη τους ο Παλαμάς, ο Πάλλης, ο Ψυχάρης, ο Εφταλιώτης και οι άλλοι. Ο Κρυστάλλης ήταν ένας πολεμιστής με έργα, ένας χτίστης γερός, ένας πρωτοθεμελιωτής της νέας μας λογοτεχνικής γλώσσας. Είχε μέσα του το δαιμόνιο του "γλωσσοπλάστη λαού", και όπως είπε ο Σ. Μελάς "το δημοτικό τραγούδι αδικεί τον Κρυστάλλη, διότι δεν μας αφήνει να ιδούμε έναν ατομικό καλλιτέχνη, που πάει να ξεπεταχτεί, να βρη την προσωπική του έκφρασι μέσα από τη ζωντανή λαογραφική ύλη, που χειρίζεται".
 
  Το 1890 εξέδωκε τα "Αγροτικά" και τα υπέβαλε στο Φιλαδέλφειο ποιητικό διαγωνισμό, όπου είχε υποβάλει και ο Κωστής Παλαμάς "Τα μάτια της ψυχής μου". Το βραβείο μοιράστηκε στη συλλογή του Παλαμά και τα "Ερείπια" του Ι. Πολέμη. Στον Κρυστάλλη απενεμήθηκε έπαινος. Τούτο του κακοφάνηκε. Η συλλογή του αυτή όμως έκαμε εντύπωσι στην Αθήνα τότε. Ήταν μια πνοή δροσερού "βουνήσιου αγέρα", και ο Β. Γαβριηλίδης έγραφε στην "Ακρόπολιν":

  "- Νά ένας που μας οδηγεί εις την φύσιν : Ο τραγουδιστής του Χωριού και της Στάνης, απλούς τραγουδιστής ο Κώστας Κρυστάλλης, χωρίς αξιώσεις ποιητού, ιερέως, σοφού καλλιτέχνου. Τίποτε, τίποτε. Ένας βιολιτζής. . " Και πιο κάτω :

  "- Η ποίησις πρέπει να είναι αλήθεια. Η ποίησις πρέπει να είναι ευμορφιά. Η ποίησις πρέπει να προξενεί ηθικάς συγκινήσεις. Η ποίησις πρέπει να εισδύη εις την καρδίαν του Έθνους....

to be continued...

Απόσπασμα από το βιβλίο του ΝΙΚΟΛΑΟΥ Β. ΛΩΛΗ 'ΗΠΕΙΡΩΤΑΙ ΠΟΙΗΤΑΙ - Ι. Βηλαράς-Γ. Ζαλοκώστας-Κ. Κρυστάλλης-Α. Πάλλης-Χ. Χρηστοβασίλης', ΑΘΗΝΑΙ 1967

Οι Άγιοι Ανάργυροι

Άγιοι Ανάργυροι Κοσμάς και Δαμιανός οι Ρωμαίοι

Οι Άγιοι Ανάργυροι Κοσμάς και Δαμιανός οι Ρωμαίοι έζησαν την εποχή που βασίλευαν ο αυτοκράτορας Καρίνος και ο αυτοκράτορας Νουμεριανός, περί το 284 μ. Χ. και η καταγωγή τους ήταν από τη Ρώμη. Οι Άγιοι Ανάργυροι Κοσμάς και Δαμιανός οι Ρωμαίοι ήταν ιατροί και κτηνίατροι. Σαν πληρωμή για τις ιατρικές τους υπηρεσίες δεν ζητούσαν από αυτούς που θεράπευαν χρήματα ή κάτι άλλο υλικό, μα τους ζητούσαν να πιστέψουν στον Χριστό. Κάποιοι τους διέβαλαν στον αυτοκράτορα Καρίνο ότι κάνουν θαύματα και ιατρικές θεραπείες χρησιμοποιώντας μαγική τέχνη. Μόλις το έμαθαν αυτό οι Άγιοι Ανάργυροι Κοσμάς και Δαμιανός οι Ρωμαίοι παραδόθηκαν οι ίδιοι στον αυτοκράτορα και όχι μόνο δεν άλλαξαν την πίστη τους αλλά κατάφεραν να πείσουν τον αυτοκράτορα Καρίνο να αρνηθεί την ειδωλολατρεία και να γίνει χριστιανός, θεραπεύοντάς τον θαυματουργικά. Συγκεκριμένα, ο αυτοκράτορας Καρίνος τους απειλούσε με βασανιστήρια για να αρνηθούν τη χριστιανική τους πίστη και τότε γύρισε το πρόσωπο του αυτοκράτορα προς την πλάτη του. Οι Άγιοι Ανάργυροι τον θεράπευσαν από την ασθένειά του και με αυτό το θαύμα του Θεού πίστεψαν όλοι οι παρευρισκόμενοι, τόσο ο αυτοκράτορας όσο και οι αυλικοί του. Και έτσι άφησε τους Αγίους Αναργύρους να επιστρέψουν με τιμές πίσω στους συγγενείς τους. Δυστυχώς, ο ιατρός που είχε διδάξει την ιατρική τέχνη στους Αγίους Αναργύρους, ζήλεψε τη δόξα των Αγίων και τους σκότωσε με πέτρες, αφού με δόλιο τρόπο τους παρέσυρε σε ένα βουνο με σκοπό δήθεν να μαζέψουν βότανα που θα είχαν ιατρική χρήση.

Πολλές εκκλησίες έχουν χτιστεί κοντά ή δίπλα σε ιαματικές πηγές που είναι αφιερωμένες στους Αγίους Αναργύρους. Η μνήμη τους τιμάται την 1η Ιουλίου.

πηγή:http://www.matia.gr/7/72/7203/7203_1_16.html

Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου

  Ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου βρίσκεται στο χωριό των Αγίων Αναργύρων, πρώην Βράβουρη, στην περιοχή των Γραμμενοχωρίων του δήμου Πασσαρώνος. Πρόκειται για τον ενοριακό και κοιμητηριακό ναό του χωριού. Όπως μαρτυρείται σε εντοιχισμένη επιγραφή από κεράμους, αριστερά της εισόδου, κατασκευάστηκε το 1813. Ο ναός εκτίσθη στο μέρος όπου υπήρχε παλαιό μοναστήρι και από το οποίο σήμερα σώζονται φορητές εικόνες, λειτουργικά βιβλία, ιερά κειμήλια και λειτουργικά σκεύη. 

  Ο ναός, διαστάσεων 22x15 μ. περίπου, αρχιτεκτονικά ακολουθεί τον τύπο της τρίκλιτης θολωτής βασιλικής με νάρθηκα. Εξωτερικά στη βόρεια πλευρά υπάρχει ανοιχτός επιμήκης εξωνάρθηκας, το χαγιάτι. Η στέγη, εκτός του ανοιχτού εξωνάρθηκα που έχει γκρι κεραμίδι, είναι από μαυρόπλακα, όπως συνηθιζόταν σε όλες σχεδόν τις μεταβυζαντινές εκκλησίες της Ηπείρου. Η κόγχη του Ιερού εξωτερικά είναι οκτάπλευρη. Στο πάνω μέρος περιμετρικά απολήγει σε πέτρινη οδοντωτή ταινία. Εσωτερικά, τα κλίτη χωρίζονται με δύο ζεύγη κιόνων στον κυρίως ναό και ένα ζεύγος τετράπλευρων πεσσών στο Ιερό, που στέφονται με διαμήκη και εγκάρσια τόξα.

  Από την κτητορική επιγραφή, πάνω από την είσοδο προς το νάρθηκα, πληροφορούμαστε ότι ο ναός ιστορήθη το έτος 1826, από το Γιαννιώτη Θεοδόσιο και το γιό του Κων/νο, επιτροπεύοντος του Παναγιώτη Τζούμα, ολόσωμη απεικόνιση του οποίου εντοπίζεται σε τοιχογραφία δεξιά του επισκοπικού, απέναντι από την είσοδο. Ο ναός εσωτερικά είναι κατάγραφος. Πάνω δε από την είσοδο του κυρίως ναού, σε θολωτό διάκενο, αποδίδεται τοιχογραφικά η Παναγία η Ελεούσα.

  Το περίτεχνο τέμπλο έχει πλούσια ανάγλυφη διακόσμηση. Είναι επί το πλείστον επιχρυσωμένο, εκτός της χαμηλής ζώνης, όπου περιλαμβάνονται τα ξυλόγλυπτα θωράκια. Κάποιες από τις Δεσποτικές Εικόνες και το Λυπητερά που φέρει, κατά πάσα πιθανότητα, προϋπήρχαν του ναού, όπως μας δίνει τη δυνατότητα να εικάσουμε η χρονολογία 1789, η οποία αναγράφεται στο λάβατο της Δεσποτικής Εικόνας του Ιωάννη του Προδρόμου. Σήμερα, διατηρούνται οι αρχικές εικόνες του τέμπλου, εκτός της Παναγίας που αντικαταστάθηκε με νεότερη και φέρει την υπογραφή “Πολύκαρπος Αν. Ζωγράφος 1934”. Η Δεσποτική Εικόνα του Χριστού φέρει χρονολογία και υπογραφή: “1873 Νοεμβρίου 17 χειρ Γεωργίου Νούλη Νίκου Σαμαριναίεων”.

  Το καμπαναριό της εκκλησίας, στα αριστερά της εισόδου του περιβόλου, έχει ύψος 15 μέτρα και, όπως διαβάζουμε σε εντοιχισμένες λίθινες επιγραφές, αριστερά και δεξιά αντίστοιχα, κατασκευάστηκε το 1868 από τον Κερασοβίτη Κώστα Χαρίση.

Αυτούσια μεταφορά από το νεοεκδοθέν σύγγραμμα: ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΙ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΙ

από τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ιωαννίνων 

Νομός Ιωαννίνων, 2008, Γιάννενα

site: www.nomioan.gr

Γραμμενοχώρια

  Τα Γραμμενοχώρια καταλαμβάνουν το Βορειοανατολικό τμήμα της λεκάνης του μικρού παραποτάμου του Καλαμά, Σμολίτσα. Οριοθετούνται από τα όρη των Κουρέντων (1.172μ.) στα Δυτικά, μια σειρά λόφων με κατεύθυνση Μάρμαρα-Ζωοδόχος στα Ανατολικά, το ρέμα της Αμπελιάς και την κορυφή Τσούκα (766μ.) στα Βόρεια και το ύψωμα μεγάλη Τσούκα (1.173μ.) στα Νότια.

  Περιλαμβάνονται τα χωριά: Ανάργυροι, Ασβεστοχώρι, Βαγενήτι, Γραμμένο, Δελβινακόπουλο, Κοκκινόχωμα, Κόντσικα, Λευκοθέα, Λοφίσκος, Λύγγος, Περάτη, Πετράλωνα, Πολύλοφος.

  Κτηνοτροφία και γεωργία -σχεδόν αποκλειστικά ξερική- είναι οι κύριες παραγωγικές δραστηριότητες των κατοίκων. Εντύπωση προκαλεί ο μεγάλος αριθμός περιφραγμένων αγρών με ξερολιθιά για την προστασία των καλλιεργειών από ζώα, γεγονός που ταυτίζεται με την αφθονία της πέτρας, κατάλληλης για κατασκευές.

  Δύο σημαντικοί οδικοί άξονες που διασταυρώνονται στο κέντρο, στο χωριό Γραμμένο, διέσχιζαν την περιοχή με κατεύθυνση Γιάννενα-Κούρεντα ο ένας, Κωστάνιανη-Ζίτσα ο άλλος.

  Πολλά από τα χωριά την περίοδο της Τουρκοκρατίας ανήκαν σε Οθωμανούς μπέηδες, γεγονός που δικαιολογούσε την οργάνωση του χώρου με πυργόσπιτα και αποθήκες.

   Η έλλειψη νερού αντιμετωπίζεται με την κατασκευή τεχνητών υδατοσυλλογών τόσο για τους ανθρώπους (στέρνες) όσο και για τα ζώα (λούτσες).

  Από την περιοχή κατάγονταν σημαντικοί ευεργέτες που πλούτισαν εργαζόμενοι στο εξωτερικό καθώς επίσης και επιφανείς άνθρωποι του πνεύματος. Τέλος σημειώνεται η παρουσία αξιόλογων μουσικών οικογενειών.

Aπό:

http://6dim-ioann.ioa.sch.gr/nomos_perioxes.htm#grammeno

Μουσικές και αρχιτεκτονικές επιρροές του χωριού

Το χωριό μας ανήκει στην ευρύτερη περιοχή των Γραμμενοχωρίων, η οποία εκτείνεται μεταξύ της πόλης των Ιωαννίνων, του Πωγωνίου και των Ζαγοροχωρίων και φαίνεται, λόγω της θέσης του αυτής, να έχει επηρεαστεί τόσο μουσικά όσο και αρχιτεκτονικά και από τις τρεις περιοχές.
Μουσικές επιρροές

Στα μουσικά ακούσματα του χωριού (πανηγύρια, εκδηλώσεις, εορτές κ.λ.π ) φαίνεται να κυριαρχούν ο Ζαγορίσιος ρυθμός με το σχετικά ανάλαφρο στυλ χορού και στίχου, οι Γιαννιώτικες πατινάδες, καθώς και οι Πωγωνήσιοι ρυθμοί με την αργή και ταυτόχρονα αισθησιακή κίνηση, η οποία μεταφέρεται σταδιακά εσωτερικά, οδηγώντας την εξωτερική κίνηση σε ακινησία και την εσωτερική σε πλήρη έκσταση. Μέσα σ΄ αυτήν την πανδαισία ακουσμάτων δεν πρέπει να αγνοήσουμε και τα ντόπια ιδιόμορφα ακούσματα (καγκέλια) που στον κύκλο των παραδοσιακών μουσικών αναφέρονται ως «Γραμμενιάτικα».

Αρχιτεκτονικές επιρροές

Η αρχιτεκτονική του χωριού είναι σαφώς επηρεασμένη από την αρχιτεκτονική των Ζαγοροχωρίων (πέτρα, διώροφα κτίσματα, σκεπαστή βαρειά εξώπορτα με πεζούλια, 

καλντερίμια στους δρόμους, εφαπτόμενα σπίτια κ.λ.π) και της ευρύτερης περιοχής, αλλά δυστυχώς η γειτνίαση με την πόλη και οι άμεσες επιρροές της άναρχης δόμησης των δεκαετιών '70 και '80, είχαν ως αποτέλεσμα την αλλοίωση της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής σε σημαντικό βαθμό. Παρ΄όλα αυτά με μεταγενέστερες επεμβάσεις και χάρη στις δωρεές ντόπιων ευεργετών, το χωριό εμφανίζει μια εικόνα που το κάνει να ξεχωρίζει από όλα τα Γραμμενοχώρια και όχι μόνο.

Κείμενο: Αλέξης Πλιάκος

Πληθυσμιακή εξέλιξη

Πληθυσμιακή εξέλιξη (1913-2001)

1951	Βράβορη	331		1951	Ανάργυροι	242
	Τσέργιαννη	175	506	1961	Ανάργυροι	236
1920	Βράβορη	312		1971	Ανάργυροι	164
	Τσέργιαννη	191	503	1981	Ανάργυροι	172
1928	Ανάργυροι	344		1991	Ανάργυροι	131
1940	Ανάργυροι	324		2001	Ανάργυροι	116

1913 Απελευθέρωση των Ιωαννίνων από τους Τούρκους.
1927 Χτίζεται το Δημοτικό Σχολείο Αναργύρων
1950-1960 Αστυφιλία και μετανάστευση των κατοίκων χωρίς αναστροφή. Εγκατάσταση κατοίκων σε αστικά κέντρα (Ιωάννινα, Λάρισα, Άρτα, Αθήνα).

Μικρή ιστορία και ετυμολογία του τοπωνύμιου "Βράβορη"

  H κοινότητα "Ανάργυροι" αναγνωρίστηκε αρχικά με την ονομασία "Βράβορη", αποτελούμενη από τους συνοικισμούς "Βράβορη" και "Τσέργιαννη". Έδρα της υπήρξε ο συνοικισμός "Βράβορη". Ο συνοικισμός και η κοινότητα μετονομάστηκαν σε "Ανάργυροι" με το Δ.1.4.1927(Φ.Ε.Κ.Α76/1927).

  Το χωριό βρίσκεται δυτικά της πόλης των Ιωαννίνων. Ανήκει στον δήμο Πασαρώνος και έχει υψόμετρο 670 μέτρα και 100 περίπου μόνιμους κάτοικους. Οι κάτοικοι του χωριού ασχολούνται με τη κτηνοτροφία και τη γεωργία. Εκτρέφουν πρόβατα και κατσίκια και παράγουν γάλα και τυρί. Βγάζουν τσίπουρο και κρασί από τα αμπέλια τους, ασχολούνται επίσης με τη παραγωγή οποροκηπευτικών.

  Το χωριό Βράβορη ήταν υπό την προστασία της βαλιδέ σουλτάνας. Ο Π. Αραβαντινός μνημονεύει το χωριό Βράβορη και θεωρεί ελληνική την προέλευση της λέξης. Βράβορη αναφέρει το χωριό και ο Ι.Λαμπρίδης. Μάλιστα κατατάσσει την ονομασία του στην κατηγορία των τοπικών ονομάτων, που προέκυψαν "...εκ των ονομάτων αρχηγών επήλιδων ή ιθαγενών...", τα οποία λήγουν σε γενική ενικού αριθμού. Ο Αν. Δ. Βλαχόπουλος σημειώνει πως η προέλευση του τοπωνύμιου Βράβορη-έτσι ονομάζει το χωριό-είναι σλαβική και παρενθετικά το επεξηγεί "κλειδί", "κέντρον διερχομένων", χωρίς άλλες διευκρινίσεις. Αναφορές για την προέλευση του ονόματος "Βράβορη" αναφέρουν και οι Π. Β. Γκαλντέμης και Στ. Μπέτης ενώ ο Κ. Ευ. Οικονόμου θεωρεί το τοπωνύμιο Βράβορη, ή, σλαβικής προέλευσης, ετυμολογούμενο: ή από το σλαβικό ουσιαστικό borvb "το ζώο, το κτήνος" ή από το επίσης σλαβικό vbrva "η ιτιά". Και στις δύο περιπτώσεις με την πρόσθεση της σλαβικής παραγωγικής κατάληξης -orb.